|
ERZURUM
GENEL BİLGİLER
Yüzölçümü:
25.066 km²
Nüfus:
848.201 (1990)
İl Trafik No:
25
Doğu Anadolu Bölgesi'nin en
büyük kenti olan Erzurum oldukça eski bir yerleşim birimidir. Palandöken Dağı
eteklerinde kurulu olan kent son yıllarda kış turizmi açısından büyük önem
kazanmıştır. Tarihi yönden çok zengin bir çok eseri barındıran ve adeta bir
kültür merkezine benzeyen kent günümüzde önemli bir turizm potansiyeli
taşımaktadır.
İLÇELER
Erzurum (merkez), Aşkale,
Çat, Hınıs, Horasan, Ilıca, İspir, Karaçoban, Karayazı, Köprüköy, Narman, Oltu,
Olur, Pasinler, Pazaryolu, Şenkaya, Tekman, Tortum, Uzundere.
Pasinler:
Pasinler ilçesi, IV. yy.da Bizanslıların, 615 yılında Arapların, 1084 yılında
ise Türklerin eline geçmiştir.
Pasinler'de bulunan 3702
kişi kapasiteli, 39 derece su sıcaklığı olan termal tesis, ilçe dışından gelen
hastalara konaklama hizmetiyle birlikte; böbrek,sindirim sistemi, idrar yolları,
romatizma, siyatik, lumbago, nevralji ve çeşitli kadın hastalıklarının
tedavisinde olumlu etki yapmaktadır.
Köprüköy:
Köprübaşında kurulmuş köy anlamına gelen Köprüköy'ün kuruluşu çok eskilere
dayanmaktadır.
Köprüköy (Deli Çermik)
Kaplıca suları, sindirim sistemi, böbrek ve idrar yolları, kan dolaşımı ve kalp
hastalıkları, metabolizma bozuklukları ve romatizmal hastalıklara olumlu etki
yapmaktadır. Su sıcaklığı 26 derecedir.
Uzundere:
İlçenin 3000 yıla yakın geçmişi vardır.
İlçe sınırları içinde
bulunan Tortum Gölü ve Tortum Şelalesi yaz aylarında çok sayıda yerli ve yabancı
turistin uğrak yeridir. İlçeye bağlı Çamlıyamaç Köyü'nde l0.yy 'dan kalma Öşvank
Gürcü Kilisesi bulunmaktadır.
Ilıca:
Yapılan araştırmalar Ilıca'daki hayatın M.Ö.4000'li yıllara kadar uzandığını
göstermektedir.
İlçede kükürtlü sıcak su
kaynakları bulunmakta, termal tesisler sayesinde şehir dışından gelen hastalara
da konaklama ve tedavi için olanaklar sağlanmaktadır. Kaplıcalarda kadın
hastalıkları, romatizma, mide, bağırsak, karaciğer, safra kesesi, beslenme
bozuklukları gibi rahatsızlıkları olumlu etkilediği bilinmektedir.
İspir:
Kuruluşu M.Ö. 19. yy.a kadar inen İspir,Yavuz Selim'in 1514!deki İran seferi
sonrası Osmanlı hakimiyetine girmiştir. Dünyanın en hızlı akan nehirlerinden
birisi olan Çoruh nehri Rafting sporu için oldukça elverişlidir.
Olur:
Turizm açısından önemli bir
potansiyel göstermekte olan ilçenin Keçili Köyü'ndeki Van Kilisesi, Yıldızkaya
Köyü'ndeki Kivi Mağarası görülmeğe değerdir.
NASIL GİDİLİR?
Erzurum çevre illere ve
ülkenin diğer bölgelerine kara,demir ve havayolu ulaşım ağıyla bağlıdır.
Karayolu:
Otobüs Terminali il merkezindedir.
Otogar Tel : (442) 233 12
00
Demiryolu:
Tren Garı il merkezindedir.
İstasyon Tel : (442) 218 19
16
Havayolu:
İlin Ankara bağlantılı yurtiçi ve yurtdışı seferlerinin yapıldığı Erzurum
havaalanı, şehre 10 km mesafededir.
Hava Limanı Tel : (442) 327
28 35
GEZİLECEK YERLER
Palandöken Kayak Merkezi
3185 m. zirveye sahip
Palandöken dağları, Erzurum'un güneyinde yer alır ve doğu-batı yönünde uzanır.
Türkiye'de kış turizmi için yapılan ilk ciddi ve kapsamlı proje
Erzurum-Palandöken Kış Sporları ve Turizm Mastır Plan Çalışmasıdır. Yapılan
çalışmada Palandöken Dağlarının doğal yapısı ve iklimi ile uluslararası kış
sporları merkezi niteliğine sahip olduğu tespit edilmiştir. Projede, üç alan
üzerinde gün toplam 32 bin kişinin kayak yapabileceği, uluslararası yarışmalar
hatta kış olimpiyatlarının düzenlenebileceği, 6 bin kişinin doğrudan istihdam
edilebileceği öngörülmektedir.
Ulaşım: Erzurum'a Ankara ve
İstanbul'dan her gün uçak seferleri bulunmaktadır. Kayak Merkezi Erzurum Şehir
Merkezine 5 km. uzaklıktadır. Hava alanına ise yalnızca 10 dakika mesafededir.
Kış mevsimi boyunca şehir merkezinden halk otobüsü seferleri bulunmaktadır.
Coğrafya: Erzurum
Türkiye'nin en yüksek ve soğuk illerinden biridir. Sert kara iklimi hüküm sürer.
Yılın 150 günü karla örtülüdür. Normal kış koşullarında 2-3 metre kar yağışı
almaktadır. Hakim rüzgar yönü güney ve batı yönlerindedir.
Kayak alanı 2200 - 3176 m.
yükseklik kuşağı üzerinde yer almaktadır. Karasal iklim nedeniyle, mevsim
boyunca "toz kar" üzerinde kayak yapılmaktadır. 10 Aralık-10 Mayıs arasındaki
dönem kayak etkinlikleri için en uygun zamandır.
Konaklama ve Diğer
Hizmetler: 4 ve 5 yıldızlı konaklama tesisleri, kayak evi, günübirlik tesisler
ve lokantalar bulunmaktadır. Kayak dersi ve malzeme kiralama hizmetleri
verilmektedir.
Mekanik Tesisler ve
Pistler: Palandöken Kayak Merkezindeki pistler dünyanın en uzun ve dik kayak
pistleri arasında yer almaktadır. En uzun pisti 12 km. olan kayak pistlerinin
toplam uzunluğu 28 km.yi bulmaktadır. Başlangıç yeriyle varış noktası arasındaki
yükseklik farkı 1000 m. olan Palandöken'de Slalom ve Büyük Slalom yarışmaları
için 2 adet tescilli Kayak Pisti mevcuttur. (Ejder Pisti ve Kapıkaya Pisti)
Kayak Merkezinde 5 adet
telesiyej (toplam 4500 kişi/saat kapasiteli), 1 adet teleski (300 kişi/saat
kapasiteli ), 2 adet baby lift ( toplam 1800 kapasiteli ) ve 1 adet gondol lift
(1500 kişi/saat kapasiteli) hizmet vermektedir.
Müzeler
Erzurum Arkeoloji Müzesi
Adres: Yenişehir Caddesi
No: 11
Tel: (0442) 233 04 14
Faks: (0442) 233 04 15
Erzurum Atatürk Evi
Müzesi
Adres: Cumhuriyet Caddesi
Tel: (0442) 234 20 37
Faks: (0442) 233 04 15
Erzurum - Türk İslam
Eserleri ve Etnografya Müzesi (Yakutiye Medresesi)
Adres: Cumhuriyet Caddesi
Tel: (0442) 235 19 64
Faks: (0442) 233 04 15
Erzurum - 23 Temmuz
Kongre Salonu Müzesi
Örenyerleri
Erzurum Kalesi
Adres: Yenişehir Cad. No:11
Erzurum
Tel: (442) 218 14 06
Erzurum Çifte Minareli
Medrese
Üç Kümbetler
Kuleler ve Kaleler
Saat Kulesi:
İç kale mescidine minare
olarak yaptırılan Saat Kulesi, Tepsi Minare ve Kule diye de
adlandırılmaktadır.Şehre hakim bir tepe üzerinde kurulu bulunan Erzurum
Kalesi'nin surlarındaki Saat Kulesi her taraftan çok rahatlıkla
görülebilmektedir.
Erzurum Kalesi:
Erzurum İli'ne 79km uzaklıktaki Horasan-Pasinler-Erzurum tarihi İpek Yolu
üzerindedir. İlk inşa tarihi kesin olarak bilinmeyen Erzurum Kalesi'nin M.S.
5.yy ilk yarısında Bizanslılar tarafından yaptırıldığı tahmin edilmektedir.
Camiler ve Kiliseler
İl merkezindeki Lalapaşa
Cami, Üç Kümbetler ve Ovşank Kilisesi görülmeye değerdir.
Üç Kümbetler:
Üç kümbetlerden sekiz köşeli plan üzerine oturtulmuş olan Saltuklu Devleti'nin
kurucusu Emir Saltuk'a ait olduğu sanılmaktadır. Tamimiyle kesme taştan yapılmış
olan kümbetlerin diğer ikisini kimlerin yaptığı bilinmemektedir. Kümbetlerin
genel olarak 13 üncü yüzyıl sonu ve 14 üncü yüzyıl başına ait oldukları kabul
edilmektedir. Üç kümbetler Türklere ait diğer kümbetlere nazaran değişik
planları, kullanılan malzeme ve süslemeleri açısından ayrı bir yer tutar.
Medreseler
Çifte Minareli Medrese:
13'üncü yüzyılın
sonlarında İlhanlılar tarafından yaptırılmıştır.Anadolu Selçuklu Mimari
geleneğinde açık avlulu, iki katlı ve iki minareli eğitim kurumu, Anadolu'nun en
büyük medresesidir.
Yakutiye Medresesi:
Hoca Celaleddin Yakut tarafından MS 1310 yılında inşa edilmiştir.İlhanlı
döneminden günümüze kalan nadir eserlerden birisidir. İslam Eserleri Müzesi
olarak kullanılmaktadır.
Köprüler ve Bedestenler
Çobadede Köprüsü:
1297-98 yıllarında İlhanlıların Veziri Emir Çoban Salduz tarafından
yaptırılmıştır.Aras nehri üzerinde 7 kemer gözlü olarak inşaa ettirilen önemli
bir yapıttır.
Rüstempaşa Bedesteni:
Kanuni Sultan Süleyman'ın Sadrazamı Rüstem Paşa tarafından yaptırılmıştır.
Osmanlı mimarisinin özelliklerini taşıyan iki katlı bina halen çarşı olarak
kullanılmaktadır. Çarşıda daha ziyade oltu taşı satıcıları faaliyet
göstermektedir.
Mesire Yerleri
Tortum Çağlayanı:
Tortum Gölü'nün son kısmında, Tortum Çayı'nın 48 m yüksekten düşmesiyle meydana
gelen çağlayan vadideki bir dağın heyelan sonucu çayın önünü kapatmasıyla
oluşmuştur. Erzurum'a 120 km mesafededir. Baharda suyun bol olduğu mevsimde
tabii manzarası ve heybetiyle seyrine doyum olmaz.
Kaplıcalar
Pasinler Termal Turizm
Merkezi
Yeri: Pasinler ilçe
merkezinde ve Erzurum-Tahran uluslar arası geçiş yolu üzerinde yer alır.
Ulaşım: İlçe merkezindedir.
Suyun Isısı: 39oC
-45oC
PH Değeri: 6,5
Özellikleri: Bikarbonatlı,
Klorürlü, Sodyumlu, Karbondioksitli, kısmen radyoaktif bir bileşime sahiptir.
Yararlanma Şekilleri: İçme
ve banyo kürleri
Tedavi Ettiği Hastalıklar:
Romatizma, sinir ve kas yorgunluğu, sinirsel hastalıklar, eklem ve kireçlenme
gibi hastalıklara olumlu etki yapar.
Konaklama Tesisleri:
Konaklama tesisleri yeterli konfora sahip değildir.
Kuş Gözlem Alanı
Doğu Karadeniz Dağları
Erzurum Ovası
Sportif Etkinlikler
Rafting:
Erzurum'un İspir ilçesi sınırlarından geçen Çoruh Nehri rafting yapmaya en
elverişli akarsulardan birisidir. Derin kanyonları ile ilgi çeken Çoruh, her yıl
turistlerin akımına uğrar. 1993 yılında Dünya Rafting Şampiyonası Çoruh Nehrinde
yapılmıştır.
Trekking:
Erzurum'un kuzeyinde yer alan Dumlu Dağları üzerinde yabancı turistler
tarafından günü birlik doğa yürüyüşleri yapılmaktadır. Bu yürüyüşe gidenler üç
saatlik bir yürüyüşle Dumbu Baba diye adlandırılan ve Fırat Nehri'nin önemli
kollarından biri olan Karasu'nun kaynağı durumundaki soğuk su gözesine varırlar,
burada bir süre dinlenen ziyaretçiler dönüş yürüyüşüne Kırkgöze Köyü üzerinden
yaparlar buna benzer dağ yürüyüşleri Erzurum'un güneyinde bulunan Palandöken
Dağları üzerinde de yapılmaktadır.
COĞRAFYA
Erzurum ili, Türkiye'nin
orta ve batı kesimlerine göre, yükseltinin fazla olduğu illerinden biridir.
Doğu Karadeniz Dağlarının
doğu uzantıları olan Rize Dağları, ili kuzeyden çevreler ve Rize ile sınırını
oluşturur. Karadeniz'e paralel düzenli sıralar durumunda uzanan bu dağlar, geçit
vermez ve yüksektir. En yüksek noktaları 3937m. yüksekliğindeki Kaçkar Tepesi
ile Verçenik Tepesi'dir. Dumlu Dağından doğuya doğru uzandığında iki yüksek dağ
sırasına ulaşılır. Tortum'a doğru olanı Güvercin Dağıdır; Pasinler Ovası ile
Gürcü Boğazı arasını doldurmuş olanı ise Karga Pazarı Dağlarıdır. Erzurum
şehrini doğudan çevreleyerek Palandöken Dağlarına ulaşır
Erzurum şiddetli karasal
Doğu Anadolu iklimi bölgesinde yer alır. İlin yıllık sıcaklık ortalaması 6.0
derece kadardır.
TARİHÇE
Doğu Anadolu'nun en büyük
kenti olan Erzurum'un MÖ 4900 yıllarında kurulduğu tahmin edilmektedir.
Erzurum'u da içine alan bölge tarih boyunca Urartular, Kimmerler, İskitler,
Medler, Persler, Parftlar, Romalılar, Sasaniler, Araplar, Selçuklular,
Bizanslılar, Sasaniler, Moğollar, İlhanlılar ve Sfaviler gibi çok çeşitli kavim
ve milletler tarafından idare edilmiştir.1514 yılında şehir ve çevresini
fetheden Osmanlılar, Türkiye Cumhuriyeti'nin kurulduğu 1923 yılına kadar bu
topraklarda hüküm sürmüşlerdir.
Milli mücadele, milli
birlik ve bağımsızlık hareketinin temelinin atıldığı Kongre 23 Temmuz 1919 da
Erzurum'da toplamıştır.
NE YENİR?
Su böreği, ekşili dolma,
kesme çorbası, ayran aşı (yayla çorbası) çiriş, şalgam dolması, yumurta pilavı,
kadayıf dolması Erzurum'un geleneksel mutfağını oluşturur.
Erzurum'dan Yemek
Tarifleri
Çağ kebabı
Malzemeler:
1 kuzu budu (yağsız ve
sinirsiz)
1 adet kuru soğan
100 gr. Yoğurt
tuz karabiber
lavaş ekmeği
domates, yeşil biber
Hazırlanışı:
Yağı ve siniri ayıklanmış kuzu budundan parmak kalınlığında yapraklar kesilir.
Yoğurt, tuz, karabiber ve yemeklik doğranmış soğan karıştırılır ve etler
hazırlanan bu terbiyenin içinde bir gün bekletilir. Terbiyelenen yaprak
halindeki etler şişe takılır ve yatay haldeyken ateşte çevire çevire kızartılır.
Pişen kısımlardan dönerde olduğu gibi ince bir tabaka şeklinde parçalar kesilir
ve Çağ kebabına mahsus küçük şişlere takılarak lavaş ekmeğinin üzerinde servis
edilir. Ateşte pişmiş biber, domates ve kuru soğan ile süslenir.
Den Çorbası
Malzemeler:
250gr. Yarma
1 adet soğan
1/2 limon suyu
3 yemek kaşığı tereyağı
2 yumurta sarısı
500 gr. Yoğurt
10 su bardağı kemik suyu
2 kahve fincanı un
tuz karabiber, nane,
kırmızıbiber
Hazırlanışı:
Yarma önceden haşlanır. Ayrı bir tencerede un, yumurta ve 1 çay bardağı su
pütürsüz olana kadar karıştırılır. Üzerine kemik suyu ilave edilir. Haşlanmış
yarma karıştırılarak eklenir. Ayrı bir tavada ince doğranmış soğan 1 yemek
kaşığı yağda pembeleştirilir. Yoğurt nane ve limon suyu eklenir, iyice
karıştırılır ve kaynayan çorbaya ilave edilir. Tuz karabiber ile tatlandırılır.
2 yemek kaşığı tereyağı ile kırmızıbiber kızdırılır ve çorbanın üzerine
dökülerek servis edilir.
Cevizli kadayıf dolması
Malzemeler:
1/2 kg. burma kadayıf
200 gr ceviz içi
2.5 su bardağı toz şeker
1/2 limon suyu
4 adet yumurta
1 su bardağı süt
2.5 su bardağı su
2 su bardağı sıvıyağ
(kızartmak için)
200 gr kaymak
Hazırlanışı:
Burma kadayıftan avuç içi büyüklüğünde parçalar kopartılır ve içine dövülmüş
ceviz içinden konur, dolma gibi sarılır. Diğer tarafta yumurta ve süt çırpılır.
Dolmalar bu karışıma batırılıp kızgın yağda nar gibi olana kadar kızartılır.
Diğer tarafta su ile toz şeker kaynatılır. Limon suyu ilave edilir. Bir iki
taşım daha kaynatıldıktan sonra ılınmaya bırakılır. Kızaran kadayıf dolmaları
sıcak sıcak ılık şerbetin içine atılır ve şerbeti çekmesi için biraz bekletilir.
Üzerine kaymak ve dövülmüş ceviz ile süslenerek servis edilir.
NE ALINIR?
Erzurum oltu taşı işçiliği
ile çok meşhurdur. Oltu taşından yapılan tespihler, ağızlıklar, bilezik,
gerdanlıklar, broş, küpe, saç tokası yörenin önemli hediyelik eşyalarıdır.
LİNKLER
Erzurum Valiliği
http://www.erzurum.gov.tr
YAPMADAN DÖNME
Palandöken'de kayak
yapmadan,
Çifte minareli
Medreseyi,Yakutiye Medresesi'ni ve müzeleri görmeden
Yolunuz İspir'e düşerse
rafting sporu yapmadan,
Yolunuz Tortum'dan geçerse
Tortum Şelalesi'ni ve gölünü görmeden,
Cağ kebap, su böreği ,ayran
çorbası ,kadayıf dolması yemeden
...Dönmeyin.
| 
