- ALGEMEEN - Inleiding - Als meest voorkomende gunstbewijs ter beloning en waardering van zowel kleine als grotere verdiensten verleent de Paus diverse ridderorden aan per- sonen van over de gehele wereld. Verlening - De pauselijke ridderorden worden enkel verleend aan leken, de meeste zo- wel aan katholieken, als aan mensen met een andere geloofs- of levens- overtuiging. - Op grond van het handgeschreven besluit (chirograaf) van paus Johannes Paulus II van 10 september 1996, kunnen sindsdien in de Orde van St. Sil- vester, de Orde van St. Gregorius de Grote en de Piusorde (met uitzondering van de Gouden Keten) ook vrouwen worden opgenomen. Religieuzen - Religieuzen komen niet voor de ridderorden, maar alleen voor een pause- lijke onderscheiding in aanmerking, waarbij hun provinciale overste schrifte- lijke toestemming voor een voordracht moet geven. - Paters komen evenmin in aanmerking voor een pauselijke erefunctie, maar worden in bijzondere gevallen wel op andere manieren begiftigd, bijvoorbeeld met een kelk uit de pauselijke schatkamer. Zo kreeg in mei 2008 de Augus- tijnerpater Jan van Dril als eerste Nederlander de laatste kelk geschonken die nog door paus Johannes Paulus II is gebruikt. Priesters en bisschoppen - Priesters en bisschoppen komen noch voor de pauselijke ridderorden, noch voor de onderscheidingen in aanmerking, maar zij kunnen op grond van verdienst- en wel in aanmerking komen voor diver- se erefuncties. Daarnaast mogen zij lid worden van de Maltezer Orde, de Orde van het Heilig Graf en enkele andere door de Kerk erkende ridderlijke orden. Mgr. Bruno Bernard Heim (1911-2003), pauselijk nuntius en expert in de kerkelijke heraldiek, met de versierselen van nagenoeg alle voor priesters toegestane ridderorden Draagwijze - De Orde van Christus en de Orde van de Gulden Spoor kennen slechts één klasse, waarbij naar oude traditie het ordekruis aan een keten of een lint om de hals wordt gedragen. De overige pauselijke ridderorden kennen 4 klassen met elk hun eigen onderscheidingstekenen en bijbehorende draagwijzen: - Ridders-grootkruis dragen het ordekruis op de heup aan een breed, van de tegenoverliggende schouder afhangend lint. Tevens dragen zij een groot, soms zelfs met diamanten bezet borstkruis (plaque) op de linkerborst. - Commandeurs met plaque dragen het ordekruis hangend aan een wat smaller ordelint om de hals en op de linkerborst een kleiner uitgevoerd borst- kruis (plaque). - Commandeurs dragen het ordekruis hangend aan een wat smaller orde- lint om de hals. - Ridders tenslotte dragen het ordekruis hangend aan een kort lintje op de linkerborst. Uniformen - Naast de bovenbeschreven ordetekenen kenden alle pauselijke ridderorden ook eigen uniformen, die bij plechtige gelegenheden gedragen konden word- en. Deze zijn echter goeddeels in onbruik geraakt. Zelfstandige ridderorden - Naast de hieronder genoemde ridderorden die als gunstbewijs door of namens de Paus worden verleend, zijn er ook nog enkele katholieke ridder- orden, die weliswaar onder bescherming en toezicht van de Heilige Stoel staan, maar voor het overige geheel zelfstandige organisaties zijn. Het gaat hier om: - de Soevereine en Militaire Orde van Malta - de Orde van het Heilig Graf Links - Artikel over het benoemingenbeleid op www.rkkerk.nl - De Intern. Commissie voor Ridderorden: Gli Ordini Equestre Pontifici - Association of Papal Orders in Great Britain: www.papalknights.org.uk - Particuliere site door Guy Stair Sainty: The Papal Orders - Overzicht door Megan C. Robertson: Orders, etc. of the Vatican - Franstalig overzicht: Décorations épiscopales - Artikel uit de Catholic Encyclopedia (1908) - Overzicht door Yuri Yashnev: Vatikan

1. De OPPERSTE ORDE van CHRISTUS Geschiedenis - De Opperste Orde van Christus (It.: L'Ordine Supremo del Cristo) werd, als voortzetting van de Portugese tak van de kort daarvoor opgeheven Tempelorde, in 1318 opgericht door koning Dionysius I van Portugal. In 1319 werd deze orde door paus Johannes XXII (1316-1334) goedgekeurd en bekrachtigd en werd haar de regel van de Cisterciënzers opgelegd. Hierna benoemde ook de paus ridders in deze orde, maar dit recht werd door de Portugese koningen echter niet erkend. - Vanaf 1522 kende de orde naast de religieuze ook een burgerlijke tak, die het karakter kreeg van een door de Portugese koning verleende hoforde. De religieuze tak verloor allengs haar betekenis. Mede daarom werd bij de reorganisatie van de pauselijke ridderordes door paus Pius X in 1905 de Orde van Christus als hoogste pauselijke ridderorde weer in ere hersteld. - Paus Paulus VI bepaalde in 1966 dat deze orde alleen verleend wordt aan vorsten en staatshoofden en wel bij zeer belangrijke gebeurtenissen waarbij de Paus zelf aanwezig is. Verlening - Wordt bij belangrijke gebeurtenissen door de paus zelf verleend aan katholieke, mannelijke vorsten en staatshoofden van voorbeeldige levenswandel. Klassen - Ridder Het ordekruis van de Orde van Christus Versierselen - Het ordekruis van de Orde van Christus bestaat uit een rood geëmailleerd latijns kruis, met trapeziumvormige uiteinden met daarop een eenvoudig wit latijns kruis (hetgeen de overwinning van de zuiverheid van het Lam Gods over de zonden van de wereld symboliseert). - Oorspronkelijk werd dit kruis aan een rood lint om de hals gedragen, maar Paus Pius X bepaalde dat het kruis voortaan aan een keten bestaande uit afwisselend en door gouden knopen verbonden schilden met het ordekruis en met het pauselijke embleem gedragen moest worden. - Het borstkruis (de plaque) is een zilveren 8-puntige ster met in het midden het ordekruis omringd door een krans van gouden eikebladeren. Begiftigden - Het Ridderschap van de Orde van Christus is onder andere verleend aan de Duitse bondskanselier Konrad Adenauer (1876-1967), de Franse president Charles de Gaulle (1890-1970), koning Boudewijn van België (1930-1993) en voor het laatst aan grootmeester Frà Angelo Mojana di Cologna (-1988) van de Orde van Malta. - Na het overlijden, in 1993, van koning Boudewijn van België zijn er geen ridders meer in leven. Links - Ordine Supremo del Cristo - Wikipedia-artikel: Christusorden - The Supreme Order of Our Lord Jesus Christ

2. ORDE van de GULDEN SPOOR Geschiedenis - De Orde van de Gulden Spoor (It.: L'Ordine dello Speron d'Oro, Lat.: Ordo Militia Aurata) is misschien al door paus Silvester I in 332 opgericht als voortzetting van de Gulden Militie van de Romeinse keizer Constan- tijn. In de middeleeuwen werd het ridderschap van de Gulden Spoor zowel door de pausen als door de keizers van het Rooms-Duitse Rijk verleend aan tot ridder geslagenen, vaak in combinatie met de persoonlijke titel van paltsgraaf. Paus Pius IV groepeerde hen in 1559/1560 tot de Orde van de Piusridders, waarbij de leden de erfelijke adel verkregen. - Om het door steeds kwistiger verlening gedaalde aanzien van de Orde van de Gulden Spoor te herstellen, hervormde paus Gregorius XVI (1831-1846) haar in 1841 tot de "Orde van St. Silvester en van de Gulden Militie" en bepaalde hij dat deze orde voortaan alleen nog door de Paus verleend mocht worden. Paus Pius X maakt in 1905 de Orde van de Gulden Spoor weer los uit de Orde van St. Silvester. - Paus Paulus VI bepaalde in 1966 dat deze orde alleen door de Paus per- soonlijk verleend wordt aan christelijke vorsten en staatshoofden. Verlening - Wordt verleend aan zowel katholieke als niet-katholieke vorsten, staats- hoofden en regeringsleiders. Klassen - Ridder Het ordeteken van de Orde van de Gulden Spoor Versierselen - Het ordekruis van de Orde van de Gulden Spoor bestaat uit een geel geëmailleerd gouden maltezer- kruis hangend aan een gouden trofee en met een gouden spoor tussen de punten van de onderste arm van het kruis. In het centrum van het kruis bevindt zich een rond wit medaillon met het woord MARIA omringd door een gouden rand. Aan de achterzijde van dit medaillon staat het jaartal MDCCCCV met als rondschrift PIUS X RESTITUIT. - Het ordekruis wordt om de hals gedragen aan een rood lint met witte boord. - Het borstkruis (plaque) bestaat uit een zilveren ster met daarop het ordekruis. Begiftigden - Het Ridderschap van de Gulden Spoor is onder andere verleend aan groot- hertog Jean van Luxemburg, prins Rainier III van Monaco (1923-2005), ko- ning Juan Carlos van Spanje, koning Albert II van België en koning Hoessein van Jordanië (1936-1999). Links - Ordine dello Speron d'Oro - The Order of the Golden Spur

3. ORDE van PIUS IX Geschiedenis - De Orde van Pius IX (ook wel Piusorde (It.: L'Ordine Piano) genoemd) is in 1848 opgericht door paus Pius IX als herleving van de door paus Pius IV in 1560 gestichte Orde van de Piusridders. - Net als destijds bij de Piusridders was bij nieuwe orde van 1848 aan het Ridder-Grootkruis de erfelijke adeldom en aan de beide Commandeurs de persoonlijke adeldom verbonden. Deze adelsgunsten werden door paus Pius XII in 1939 afgeschaft. - Paus Pius XII voegde in 1957 boven de reeds bestaande 4 klassen de Gouden Keten toe, waarvan paus Paulus VI in 1966 bepaalde dat die alleen wordt verleend aan vorsten en staatshoofden, ongeacht hun levensover- tuiging, wanneer zij een officieel staatsbezoek brengen. Verlening - De Gouden Keten wordt, ongeacht geloofsovertuiging, verleend aan vorst- en en staatshoofden, terwijl het Grootkruis wordt verleend aan leden van regerende vorstenhuizen, regeringsleiders en ambassadeurs bij de Heilige Stoel. - De overige klassen worden, ongeacht geloofsovertuiging, verleend voor bijzondere verdiensten voor geloof, Kerk en maatschappij, welke niet vol- doende gewaardeerd kunnen worden met één van de lagere orden. Klassen - Gouden Keten, Ridder-Grootkruis, Commandeur met of zonder plaque, Ridder Versierselen Het ordekruis van de Piusorde - Het ordekruis van de Piusorde bestaat uit een achtpuntige blauw geëmailleerde ster met tussen de punten gouden golvende vlammen. In het centrum van de ster bevindt zich een wit geëmailleert medaillon met de woorden PIUS IX met als randschrift in blauwe letters in een gouden rand het motto: VIRTUTI ET MERITO. De achterzijde van het medaillon is identiek, zij het dat in laats van PIUS IX het jaartal ANNO 1847 vermeld is. - Het ordelint is blauw met links en rechts telkens twee smalle rode banen. - De Gouden Keten bestaat uit het ordekruis hangend aan een gouden keten bestaande uit medaillons met afwisselend de pauselijke insignes (tiara en gekruiste sleutels) en het wapen van paus Paulus VI, met in het midden, daar waar het ordekruis hangt, een tiara met aan weerszijden een duif, alles van goud. Begiftigden - De Gouden Keten van de Piusorde is onder andere verleend aan koning Juan Carlos van Spanje, koning Gustaf XVI Adolf van Zweden, groothertog Henri van Luxemburg, de Italiaanse president Carlo Azeglio Ciampi en aan grootmeester Frà Andrew Bertie van de Orde van Malta. - Het Grootkruis van de Piusorde is onder andere verleend aan Z.K.H. prins Bernhard der Nederlanden (1911-2004), mr. dr. L.J.M. Beel (1902-1977), mr. J.M.A.H. Luns (1911-2002) en aan alle voormalige Nederlandse ambassa- deurs bij de Heilige Stoel. Links - Ordine Piano - The Order of Pius IX

4. ORDE van St. GREGORIUS de GROTE Geschiedenis - De Orde van Sint Gregorius de Grote (It.: L'Ordine di San Gregorio Magno) is op 1 september 1831 opgericht door paus Gregorius XVI, die hem vernoemde naar en onder bescherming plaatste van de heilige Paus Grego- rius de Grote. - De orde is in 1905 door paus Pius X hervormd, waarbij zij in een burgerlijke en een militaire afdeling onderverdeeld werd. Verlening - De Orde van St. Gregorius wordt, ongeacht geloofsovertuiging, verleend aan hen die in interdiocesaan of landelijk verband opmerkelijke verdiensten hebben geleverd voor geloof, Kerk of maatschappij. Klassen - Ridder-Grootkruis, Commandeur met of zonder plaque, Ridder (zowel civiel als militair) Versierselen Het ordekruis van de Orde van St. Gregorius de Grote - Het ordekruis van de Orde van St. Gregorius de Grote bestaat uit een rood geëmailleerd gouden maltezer- kruis met in het centrum een blauw medaillon met in goud een afbeelding van Sint Gregorius met naast zijn rechteroor de duif, symboliserende de Heilige Geest. Het randschrift luidt: S. GREGORIUS MAGNUS. Aan de achterzijde heeft dit medaillon de inscriptie "Pro Deo et Principe" met als randschrift GREGORIUS XVI. P. M. ANNO. - Het borstkruis bestaat uit een zilveren ster met daarop het hierboven beschreven ordekruis. - Het lint is rood met aan weers- zijden een brede goudgele band. - Voor ridders van de militaire categorie hangt het ordekruis aan een militaire trofee, voor ridders van de civiele categorie aan een krans van groen geëmailleerd eikenloof. Begiftigden - De rang van Commandeur in de Orde van Sint Gregorius is onder meer verleend aan Martien van Doorne (1932-2006), directeur van de DAF-autofabriek, aan de schrijver en journalist Michel van der Plas en aan de gouverneur van de provincie Limburg, mr. Berend-Jan baron van Voorst tot Voorst. Ook de van protestantse huize afkomstige dr.ir. Frits Philips (1905-2005) was met deze hoge onderscheiding begiftigd. De Nederlandse kerkmusicus Jan Boogaarts met de versierselen van commandeur in de Orde van St. Gregorius (2007) Links - Ordine di San Gregorio Magno - Wikipedia-artikel: Gregoriusorde - The Papal Order of Saint Gregory the Great

5. ORDE van St. SILVESTER Geschiedenis - De Orde van Sint Silvester (It.: L'Ordine di San Silvestro Papa) is opgericht door paus Gregorius XVI in 1841 en vernoemd naar de heilige paus Silvester I, die waarschijnlijk de oprichter was van de Orde van de Gulden Spoor, welke in deze orde werd opgenomen onder de naam "Orde van St. Silvester en van de Gulden Spoor". - Paus Pius X maakte in 1905 de Orde van de Gulden Spoor weer zelfstandig en verdeelde de orde van St. Silvester in de huidige 4 klassen en maakte haar mede daardoor breder toegankelijk. Verlening - De Orde van St. Silvester wordt, ongeacht geloofsovertuiging, verleend aan hen die zich in diocesaan of regionaal verband bijzonder verdienstelijk hebben gemaakt voor geloof en Kerk, met name in het apostolaat. Klassen - Ridder-Grootkruis, Commandeur met of zonder plaque, Ridder (alleen civiel) Versierselen Het ordekruis van de Orde van St. Silvester - Het ordekruis van de Orde van St. Silvester bestaat uit een wit geëmailleerd gouden maltezerkruis met scherpe punten met in het centrum een blauw geëmailleerd medaillon met in goud een afbeelding van de heilige Paus Silvester. Het randschrift in blauwe letters op een gouden rand luidt: SANC. SYLVES- TER PONT. MAX. De keerzijde van het medaillon vertoont de pauselijke insignes met de jaartallen van de hervormingen door Paus Gregorius XVI (MDCCCXXXXR) en Paus Pius X (MDCCCCV). - Het borstkruis bestaat uit een zilveren ster met daarop het orde- kruis en het lint is zwart met drie oranje-rode banen. Links - Ordine di San Silvestro Papa - The Order of Saint Sylvester Pope and Martyr

© Januari 2005 -